Preparaty na Mykotoksyny

Mykotoksyny należą do najtrudniejszych do zauważenia zagrożeń związanych z jakością pasz. Są wytwarzane przez określone gatunki grzybów pleśniowych i mogą występować między innymi w ziarnach zbóż, kukurydzy, kiszonkach, sianokiszonkach, śrutach oraz gotowych mieszankach paszowych. Ich obecność nie zawsze można rozpoznać na podstawie wyglądu czy zapachu paszy. Materiał może nie wykazywać wyraźnych oznak zapleśnienia, a mimo to zawierać niepożądane związki.

W żywieniu bydła problem mykotoksyn ma szczególne znaczenie. Krowy mleczne pobierają duże ilości paszy, a ich organizm – szczególnie w okresie wysokiej laktacji i po wycieleniu – pracuje pod znacznym obciążeniem metabolicznym. Długotrwałe podawanie zanieczyszczonej dawki może wpływać między innymi na pobranie paszy, wykorzystanie składników pokarmowych, wydajność i ogólną kondycję stada.

Preparaty na mykotoksyny stosuje się jako jeden z elementów strategii ograniczania wpływu niepożądanych toksyn obecnych w paszach. W zależności od składu mogą zawierać substancje mineralne o właściwościach adsorpcyjnych, komponenty pochodzenia drożdżowego lub inne składniki przeznaczone do ograniczania dostępności określonych mykotoksyn w przewodzie pokarmowym zwierzęcia.

Czym są mykotoksyny?

Mykotoksyny to związki produkowane przez niektóre grzyby, przede wszystkim rozwijające się na roślinach i surowcach paszowych. Do zanieczyszczenia może dojść zarówno jeszcze na polu, jak i podczas zbioru, suszenia, transportu czy magazynowania.

Problem może więc rozpocząć się na długo przed przygotowaniem gotowej dawki dla zwierząt.

Do najczęściej omawianych mykotoksyn należą między innymi:

• aflatoksyny,
• deoksyniwalenol – DON,
• zearalenon – ZEA,
• fumonizyny,
• ochratoksyna A,
• toksyny T-2 i HT-2.

Poszczególne mykotoksyny różnią się budową oraz wpływem na organizm zwierzęcia. W jednej partii surowca może występować również kilka toksyn jednocześnie, co dodatkowo komplikuje ocenę jakości paszy.

Skąd biorą się mykotoksyny w paszy?

Na ich powstawanie wpływa wiele czynników. Jednym z najważniejszych są warunki środowiskowe sprzyjające rozwojowi grzybów.

Ryzyko może wzrastać między innymi przy:

• wysokiej wilgotności,
• intensywnych opadach w okresie wegetacji lub zbiorów,
• uszkodzeniach roślin i ziarna,
• niewłaściwym terminie zbioru,
• zbyt dużej wilgotności magazynowanego surowca,
• niedostatecznym dosuszeniu ziarna,
• słabej wentylacji magazynów,
• nieszczelnym zabezpieczeniu kiszonek,
• dostępie tlenu do pryzmy lub silosu,
• wtórnym zagrzewaniu się kiszonki,
• zbyt wolnym wybieraniu paszy z silosu.

Nie wszystkie grzyby rozwijają się w identycznych warunkach. Dlatego zagrożenie poszczególnymi mykotoksynami może być inne w różnych latach i zależeć między innymi od przebiegu pogody.

Pleśń a mykotoksyny – to nie zawsze to samo

Widoczna pleśń jest ważnym sygnałem ostrzegawczym, ale brak pleśni nie oznacza automatycznie, że pasza jest wolna od mykotoksyn.

Grzyb może wytworzyć toksyny wcześniej, a następnie przestać być aktywny. Niepożądane związki mogą natomiast pozostać w materiale.

Z tego samego powodu usunięcie fragmentu paszy, na którym widoczne jest zapleśnienie, nie zawsze rozwiązuje cały problem.

Mykotoksyny mogą być rozmieszczone nierównomiernie w większej partii surowca, dlatego ocena jakości wyłącznie na podstawie niewielkiej próbki oglądanej gołym okiem może być niewystarczająca.

Dlaczego mykotoksyny są problemem w żywieniu bydła?

Przeżuwacze dysponują naturalnym mechanizmem częściowej ochrony przed niektórymi mykotoksynami. Mikroorganizmy znajdujące się w żwaczu mogą przekształcać część niepożądanych związków.

Nie oznacza to jednak, że bydło jest całkowicie odporne na ich działanie.

Znaczenie ma między innymi:

• rodzaj mykotoksyny,
• jej stężenie w paszy,
• czas narażenia,
• liczba toksyn występujących jednocześnie,
• kondycja zwierzęcia,
• prawidłowe funkcjonowanie żwacza,
• poziom produkcji,
• etap laktacji.

Szczególną uwagę warto zwracać na krowy wysokowydajne, zwierzęta po wycieleniu oraz młode bydło, ponieważ są to grupy wymagające bardzo dobrej jakości żywienia.

Jak mogą objawiać się problemy związane z mykotoksynami?

Oddziaływanie mykotoksyn może być trudne do rozpoznania, ponieważ obserwowane problemy często nie są charakterystyczne wyłącznie dla zanieczyszczonej paszy.

W stadzie mogą pojawić się między innymi:

• zmniejszone pobranie paszy,
• spadek wydajności mlecznej,
• pogorszenie kondycji zwierząt,
• słabsze wykorzystanie dawki pokarmowej,
• zaburzenia trawienia,
• pogorszenie odporności,
• gorsze wyniki rozrodu,
• problemy zdrowotne występujące częściej niż zwykle.

Takie objawy mogą mieć również wiele innych przyczyn. Nie należy więc automatycznie zakładać, że odpowiadają za nie mykotoksyny.

Jeśli jednak problemy występują po zmianie partii paszy, otwarciu nowej pryzmy lub wprowadzeniu do dawki surowca o niepewnej jakości, warto uwzględnić także ten kierunek diagnostyki.

Mykotoksyny a pobranie paszy

Jednym z problemów szczególnie istotnych w stadach mlecznych jest spadek pobrania suchej masy.

Krowa o wysokiej wydajności potrzebuje dużej ilości energii i składników pokarmowych. Jeśli zaczyna pobierać mniej TMR-u, trudniej jest pokryć jej potrzeby żywieniowe.

Może to prowadzić do pogorszenia bilansu energetycznego i spadku produkcji.

Dlatego nagła zmiana apetytu w większej grupie zwierząt powinna być sygnałem do sprawdzenia nie tylko składu dawki, ale również jakości wykorzystanych komponentów.

Mykotoksyny w kiszonce

Kiszonka z kukurydzy i sianokiszonki stanowią podstawę wielu dawek pokarmowych dla bydła, dlatego ich jakość ma bezpośrednie znaczenie dla całego stada.

Ryzyko problemów zaczyna się już na polu.

Na jakość materiału wpływają między innymi warunki pogodowe, zdrowotność roślin, termin zbioru i stopień uszkodzenia surowca.

Kolejnym kluczowym etapem jest prawidłowe przygotowanie kiszonki.

Materiał powinien zostać odpowiednio rozdrobniony, dobrze ubity i możliwie szybko odizolowany od dostępu tlenu. Pryzma lub silos muszą być szczelnie zabezpieczone.

Po otwarciu ważne jest natomiast prawidłowe tempo wybierania paszy.

Wtórne zagrzewanie się kiszonki jest sygnałem pogarszania jej stabilności tlenowej i powinno skłonić do dokładniejszej oceny sposobu przechowywania oraz wybierania materiału.

Mykotoksyny w zbożu i kukurydzy

Ziarno jest kolejnym surowcem wymagającym kontroli.

Problemy mogą wynikać zarówno z infekcji roślin jeszcze przed zbiorem, jak i z niewłaściwych warunków przechowywania.

Szczególnie ważna jest wilgotność materiału. Zbyt wilgotne ziarno magazynowane w nieodpowiednich warunkach może stworzyć dobre środowisko dla rozwoju grzybów.

Istotne znaczenie mają również:

• czystość magazynu,
• sprawna wentylacja,
• ochrona przed wodą,
• ograniczenie kondensacji wilgoci,
• kontrolowanie temperatury magazynowanego ziarna,
• eliminowanie miejsc, w których może dochodzić do lokalnego zawilgocenia.

Dlaczego warto badać paszę na obecność mykotoksyn?

Jeżeli istnieje uzasadnione podejrzenie zanieczyszczenia, analiza laboratoryjna może dostarczyć znacznie więcej informacji niż sama ocena organoleptyczna.

Badanie pozwala określić, jakie mykotoksyny znajdują się w materiale oraz w jakim stężeniu.

Duże znaczenie ma jednak sposób pobrania próbki.

Zanieczyszczenie nie zawsze jest równomierne. Jedna część pryzmy lub partii ziarna może zawierać większe ilości toksyn niż inna.

Dlatego próbka powinna możliwie dobrze reprezentować całość badanego materiału.

Jak działają preparaty na mykotoksyny?

Preparaty na mykotoksyny mogą działać na różne sposoby, zależnie od zastosowanych składników.

Jednym z najczęściej wykorzystywanych mechanizmów jest adsorpcja.

Adsorbent mykotoksyn wiąże określone związki w przewodzie pokarmowym, ograniczając ich dostępność i możliwość wchłaniania do organizmu.

Do składników stosowanych w takich produktach należą między innymi odpowiednio dobrane glinokrzemiany, w tym bentonity.

W preparatach mogą występować również komponenty pochodzące ze ścian komórek drożdży. Zawierają one między innymi mannanooligosacharydy – MOS – oraz β-glukany.

Skład preparatu powinien być zawsze analizowany razem z deklarowanym przez producenta przeznaczeniem.

Bentonit w preparatach na mykotoksyny

Bentonit jest naturalnym minerałem o rozwiniętej strukturze i dużej powierzchni adsorpcyjnej.

Odpowiednio dobrane bentonity mogą wiązać określone związki obecne w przewodzie pokarmowym, dlatego wykorzystuje się je jako składniki dodatków paszowych przeznaczonych do ograniczania zagrożenia niektórymi mykotoksynami.

Nie oznacza to jednak, że każdy minerał działa identycznie na każdą toksynę.

Mykotoksyny różnią się budową chemiczną, dlatego skuteczność poszczególnych sposobów ich ograniczania również jest różna.

Ściany komórkowe drożdży

Inną grupę składników stosowanych w preparatach na mykotoksyny stanowią komponenty uzyskiwane ze ścian komórkowych drożdży.

Zawarte w nich związki, takie jak MOS i β-glukany, mogą uzupełniać działanie mineralnych adsorbentów.

Dlatego niektóre preparaty łączą kilka różnych składników aktywnych zamiast opierać się wyłącznie na jednym materiale wiążącym.

Takie rozwiązanie pozwala podejść do problemu wielokierunkowo.

Czy jeden preparat działa na wszystkie mykotoksyny?

Nie należy zakładać, że każdy preparat wiążący mykotoksyny będzie działał równie skutecznie wobec wszystkich ich rodzajów.

Aflatoksyny, DON, zearalenon czy fumonizyny różnią się pod względem chemicznym.

Dlatego podczas wyboru produktu warto zwrócić uwagę na:

• skład preparatu,
• rodzaj zastosowanych adsorbentów,
• obecność komponentów dodatkowych,
• deklarowany zakres działania,
• przeznaczenie dla konkretnej grupy zwierząt,
• dawkowanie,
• sposób stosowania.

Przy poważnym podejrzeniu zanieczyszczenia najlepszym rozwiązaniem jest połączenie analizy paszy z odpowiednim doborem strategii żywieniowej.

Preparat na mykotoksyny dla krów mlecznych

W przypadku krów mlecznych jakość dawki jest szczególnie ważna.

Wysoka produkcja wymaga dużego pobrania suchej masy, stabilnej pracy żwacza oraz odpowiedniego zaopatrzenia w energię, białko, witaminy i składniki mineralne.

Obecność niepożądanych związków w paszy może zakłócać prawidłowe wykorzystanie potencjału dawki.

Preparat na mykotoksyny dla bydła może być stosowany profilaktycznie lub w sytuacji zwiększonego ryzyka, zgodnie z zaleceniami producenta konkretnego produktu.

Szczególną uwagę na jakość paszy warto zwrócić:

• po otwarciu nowej pryzmy,
• po zmianie partii zbóż,
• po sezonie o trudnych warunkach pogodowych,
• przy widocznym pogorszeniu jakości kiszonki,
• przy zagrzewaniu się TMR-u,
• gdy większa część stada zaczyna pobierać mniej paszy,
• kiedy obserwuje się niewyjaśnione pogorszenie wyników produkcyjnych.

Preparaty na mykotoksyny dla cieląt

Młode zwierzęta wymagają pasz o bardzo dobrej jakości.

Układ pokarmowy i odpornościowy cielęcia rozwijają się, dlatego ograniczanie niepożądanych czynników żywieniowych ma szczególne znaczenie w okresie intensywnego wzrostu.

Jeżeli preparat jest przeznaczony również dla cieląt, należy ściśle przestrzegać dawkowania określonego przez producenta.

Dawka stosowana u dorosłej krowy nie może być automatycznie przenoszona na młode zwierzęta.

Kiedy warto rozważyć stosowanie preparatu na mykotoksyny?

Preparaty tego typu mogą być elementem żywienia przede wszystkim wtedy, gdy występuje podwyższone ryzyko zanieczyszczenia paszy.

Może dotyczyć to sytuacji takich jak:

• stwierdzona obecność mykotoksyn w badaniu,
• wykorzystanie surowca po trudnym sezonie,
• widoczne pogorszenie jakości paszy,
• problemy z przechowywaniem ziarna,
• wtórne zagrzewanie się kiszonek,
• podejrzenie zwiększonej obecności pleśni,
• wprowadzenie do dawki partii surowca o niepewnej jakości.

Decyzja powinna uwzględniać całokształt żywienia i warunki panujące w gospodarstwie.

Preparat wiążący mykotoksyny nie zastępuje dobrej paszy

To jedna z najważniejszych zasad.

Adsorbent czy detoksykant nie powinien być traktowany jako sposób na regularne wykorzystywanie materiału o złej jakości.

Jeśli pasza jest wyraźnie zepsuta, silnie zapleśniała lub nie nadaje się do skarmiania, dodanie preparatu nie sprawia automatycznie, że staje się ona bezpieczna.

Preparaty na mykotoksyny są częścią szerszej strategii.

Powinna ona obejmować:

1. odpowiednią technologię uprawy i zbioru,
2. prawidłowe przygotowanie kiszonek,
3. właściwe suszenie ziarna,
4. kontrolę warunków magazynowania,
5. szybkie reagowanie na zawilgocenie,
6. monitorowanie stabilności pasz po otwarciu,
7. badanie podejrzanych surowców,
8. właściwe bilansowanie dawki,
9. stosowanie odpowiednich dodatków paszowych w razie potrzeby.

Dopiero takie podejście pozwala kompleksowo ograniczać ryzyko.

Jak wybrać dobry preparat na mykotoksyny?

Przy zakupie warto unikać kierowania się wyłącznie ceną produktu za kilogram.

Znacznie ważniejsze są jego skład i zalecane dawkowanie.

Należy sprawdzić:

• jakie substancje aktywne zawiera,
• w jakiej ilości należy go stosować,
• dla jakich zwierząt jest przeznaczony,
• czy może być stosowany w konkretnym rodzaju paszy,
• jaki mechanizm działania deklaruje producent,
• jak przechowywać produkt,
• jaka ilość preparatu będzie potrzebna dla całego stada.

Dopiero na tej podstawie można realnie porównywać koszt stosowania różnych rozwiązań.

Mykotoksyny – profilaktyka jest prostsza niż usuwanie skutków

Problemy z jakością paszy potrafią przełożyć się na funkcjonowanie całego gospodarstwa.

Dlatego zdecydowanie lepszym podejściem jest systematyczne ograniczanie ryzyka niż reagowanie dopiero wtedy, gdy pojawi się wyraźny spadek wyników produkcyjnych.

Warto regularnie kontrolować magazyny, silosy i pryzmy, obserwować pobranie paszy oraz zwracać uwagę na każdą zmianę jej zapachu, temperatury i struktury.

Szczególnie ważne jest to w żywieniu krów wysokowydajnych, gdzie stabilność dawki pokarmowej bezpośrednio wpływa na możliwość utrzymania wysokiego pobrania suchej masy.

Preparaty na mykotoksyny w ofercie ATL-AGRO

W tej kategorii znajdziesz preparaty przeznaczone do stosowania w przypadku zagrożenia mykotoksynami w paszach. Oferowane produkty mogą być wykorzystane jako element profilaktyki żywieniowej oraz strategii ograniczającej dostępność określonych toksyn w przewodzie pokarmowym zwierząt.

Wybierając preparat, zwróć uwagę na skład, mechanizm działania oraz zalecane dawkowanie. W przypadku wątpliwości dotyczących wyboru produktu warto skonsultować się ze specjalistą i – szczególnie przy podejrzeniu znacznego zanieczyszczenia – wykonać badanie paszy.

ATL-AGRO od lat specjalizuje się w zaopatrzeniu gospodarstw w środki żywienia zwierząt, komponenty paszowe i produkty wspierające profesjonalną hodowlę. Sprawdź dostępne preparaty na mykotoksyny i wybierz rozwiązanie dopasowane do sposobu żywienia oraz potrzeb Twojego stada.